Windmolens
Windmolens © ANP

Klopt dit wel: zijn zonnepanelen (en windmolens) dodelijker dan kernenergie?

Berichten verspreiden zich razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Vandaag: 'Zonnecellen en windmolens zijn dodelijker dan kernenergie'

Van wie komt de claim?
Het slechte imago van kernenergie is onterecht, schreven de wetenschapsjournalisten Jop de Vrieze en Hidde Boersma dit voorjaar in De Groen Amsterdammer. De opwekking van kernenergie is juist bijzonder veilig: het aantal doden per biljoen geproduceerde kilowattuur zou liggen op 90. Voor dezelfde hoeveelheid energie maken zon en wind respectievelijk 440 en 150 slachtoffers, schrijven de journalisten.

Klopt het?
Hidde Boersma verwijst ter onderbouwing naar artikelen uit het tijdschrift Forbes, de website Next Big Figure en Our World in Data. De getallen blijken gebaseerd op geschatte aantallen doden door rampen, arbeidsongelukken en luchtvervuiling.

Bij arbeidsongelukken rondom kerncentrales gaat het meestal om blootstelling aan radioactieve straling. Bij zonnepanelen zit het euvel vooral in de daken waarop ze vaak liggen: je zult er maar vanaf vallen tijdens installatie, onderhoud of ontmanteling. Ook bij het delven van grondstoffen voor de fabricatie van windmolens gebeuren soms ongelukken. Een inschatting van alle arbeidsslachtoffers wereldwijd is bijzonder lastig, alleen al omdat de veiligheidsmaatregelen hieromtrent tussen landen verschillen. Toch denkt Genserik Reniers, hoogleraar Veiligheid van gevaarlijke stoffen aan de TU Delft, dat kernenergie op dit vlak zeker veiliger zou kunnen zijn. 'In de kernsector gelden internationaal heel strenge veiligheidsregels.' Bovendien gaan er veel meer werkuren zitten in de productie en plaatsing van windmolens en zonnepanelen per energie-eenheid.

Levenscyclus
Een schatting van het dodenaantal door luchtvervuiling vereist allerlei data over de levenscyclus van elk van de energiebronnen. Het verschilt bijvoorbeeld of het staal voor een windmolen wordt gewonnen in China, Brazilië of Duitsland. En hoe het transport van de materialen gebeurt. Actuele gegevens hierover voor alle windmolens, zonnepanelen en kerncentrales wereldwijd ontbreken. Ook hier geldt echter dat windmolens en zonnepanelen voor dezelfde energieopbrengst meer uitstoot zullen veroorzaken.

Het dodental door rampen is vooral van belang bij kernenergie. 'De grootste ramp vond plaats in Tsjernobyl, maar het dodental is erg controversieel',  zegt Pieter van Gelder, hoogleraar Veiligheidswetenschappen van de TU Delft. De omwonenden zijn jarenlang blootgesteld aan lage doses radioactiviteit en niemand weet precies hoeveel mensen daardoor kanker kregen en nog zullen krijgen. 'Een wetenschappelijk comité van de VN schat het dodental op enkele tientallen, terwijl Greenpeace het aantal schat op 100 duizend.' De schatting van Boersma gaat uit van een dodental van vierduizend, een schatting van de Wereldgezondheidsorganisatie.

'Als je kijkt naar de kans op individuele doden, wint kernenergie het misschien van zonne- en windenergie', zegt Van Gelder. 'Maar voor de kans dat groepen mensen door een incident doodgaan, geldt het omgekeerde.' Een complicerende factor bij de inschatting is verder, dat kernafval nog honderdduizenden jaren straling afgeeft. Over de veilige opslag daarvan heerst veel controverse. Aan de andere kant zijn de nieuwste kerncentrales veiliger dan die in Tsjernobyl.

Eindoordeel
Of kernenergie meer of minder dodelijk is dan zon- en windenergie, is op dit moment niet met zekerheid te zeggen.