Tanzania Transit.
Tanzania Transit. ©

Tanzania Transit is een beheerste film, met fascinerende hoofdpersonages

Film (docu) - Jeroen van Velzen

De Nederlandse documentairemaker Jeroen van Velzen reisde drie dagen met de trein door Tanzania. Dat levert een beheerste film op, die verrassend veel zegt over het land. De hoofdpersonages zijn fascinerend, zoals een oude Masai-krijger en een zelfbenoemde dominee.

In de ene coupé repareert een passagier de ventilator. In de andere zingen vrouwen een feministisch strijdlied en even verderop staren reizigers uitdrukkingsloos naar het voorbijtrekkende landschap. Een man kondigt met een megafoon het diner aan. Later op de avond vloeit rijkelijk het bier - merk Serengeti - en dan wordt het stil in de trein die dwars door Tanzania trekt.

Een lome wirwar van indrukken, zo komt de documentaire Tanzania Transit aanvankelijk over, met een camera die geduldig en relaxed door de gangpaden dwaalt. Soms kijkt de film ook zelf uit het raam, en vangt zo een glimp van vrouwen die op een tussenstation gebakken vis verkopen. Schrijver-regisseur Jeroen van Velzen en co-scenarist Esther Eenstroom zijn echter vooral benieuwd naar wat in de trein zelf gebeurt, en hoe de passagiers het hoofd bieden aan hun drie dagen durende reis.

Van Velzen, die 26 jaar in Kenia woonde en werkte, brengt de cadans van die tocht uitstekend over: van de energie bij vertrek, naar de vermoeidheid die er vervolgens insluipt. Soms voelt het alsof de trein alsmaar doordendert, maar nergens heen gaat.

Tanzania Transit
Regie Jeroen van Velzen
75 min., in 7 zalen

Uit de vele passagiers plukt Tanzania Transit fascinerende hoofdpersonages. De oude Masai-krijger Isaya zit voor het allereerst in een trein. Hij reist met zijn kleinzoon William terug naar het platteland. De Keniaanse Rukia hoopt een toekomst als middenstander op te kunnen bouwen. En dan is er nog zelfbenoemd dominee Peter, die al prekend flink wat geld lospeutert bij zijn medepassagiers.

Van Velzen zet hen met enkele ferme streken neer - bij Peter glijdt de camera van het gouden kruis om zijn hals naar de smak bankbiljetten in zijn borstzak - om vervolgens nuances aan te brengen. Gaandeweg leer je deze mensen beter kennen, zoals het zou kunnen lopen wanneer je zelf in die trein zat. Zo blijkt Rukia een leven vol onbeschrijflijke ellende achter de rug te hebben, en wordt bij Isaya en William steeds duidelijker hoe ze zich als etnische minderheid gediscrimineerd voelen.

De twee worden aangesproken door enkele medepassagiers, die plompverloren zeggen dat ze op apen lijken en in de jungle thuishoren. Een krachtige discussie ontspint zich, kalm en gespannen tegelijk, die net als talrijke andere scènes uit de film veel zegt over de Tanzaniaanse samenleving. Dat siert Tanzania Transit misschien nog wel het meest: de bedrieglijk terloopse manier waarop de treinrit een blauwdruk van het land zelf wordt.