Minister Sander Dekker voor Rechtsbescherming (VVD) tijdens het Vragenuurtje in de Tweede Kamer.
Minister Sander Dekker voor Rechtsbescherming (VVD) tijdens het Vragenuurtje in de Tweede Kamer. © ANP

Wetsvoorstel: automatische vrijlating vervalt, zware criminelen langer in de cel

Wie is veroordeeld tot een celstraf van minimaal zes jaar, komt voortaan niet meer vanzelf vrij na het uitzitten van tweederde van de straf.

Minister Dekker van Rechtsbescherming heeft een wetsvoorstel klaar waardoor de automatische vrijlating vervalt. Daarmee komt hij tegemoet aan een langgekoesterde wens van het rechterdeel van de Tweede Kamer.

In het huidige strafrecht komen gevangenen die zijn veroordeeld tot achttien jaar cel vaak al na twaalf jaar vrij. Het laatste deel van de straf kunnen zij, onder voorwaarden, in vrijheid doorbrengen en werken aan hun re-integratie in de samenleving. Vervroegde vrijlating kan worden voorkomen, maar dan moet de gedetineerde zich in de gevangenis ernstig hebben misdragen, een poging tot ontsnapping hebben gedaan of aantoonbaar geneigd zijn om na zijn vrijlating opnieuw geweld te gaan plegen. In de praktijk gebeurt  dit vrijwel nooit.

Volkert van der G.

Het principe van de vervroegde vrijlating roept al jaren politieke en maatschappelijke weerstand op, zoals rond de vrijlating van Volkert van der G., de moordenaar van politicus Pim Fortuyn in 2002. Hij werd veroordeeld tot achttoien jaar cel, maar kwam in 2014 al vrij - tot groot ongenoegen van een groot deel van de politiek.

Dekker wil nu een einde maken aan dat automatisme. In het geval van celstraffen van zes jaar of langer, moet de rechter per geval beslissen. Wie zich in gevangenis niet goed gedraagt, zit een langer deel van de straf uit. De vervroegde vrijlating wordt bovendien beperkt tot maximaal twee jaar. Volkert van der G. zou dan dus minimaal zestien jaar vast hebben gezeten.

'We willen de geloofwaardigheid van opgelegde straffen vergroten', verklaart Dekker zijn motivatie in een interview met het Algemeen Dagblad. 'Als iemand na een vreselijk misdrijf achttien jaar krijgt, maar na twaalf jaar alweer buitenstaat, dan is dat moeilijk uit te leggen.'

Kamermeerderheid

Dekkers wetsvoorstel is vandaag voor advies naar verschillende instanties  gestuurd, zoals de Raad voor de Rechtspraak en het Openbaar Ministerie (OM). Het moet in deze kabinetsperiode worden behandeld in de Tweede en de Eerste Kamer. Het  komt voort uit het regeerakkoord van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. Ook de oppositiepartijen PVV en SGP deden in hun verkiezingsprogramma al voorstellen om de vervroegde vrijlating te beperken. Daarmee lijkt een Kamermeerderheid gegarandeerd. 

Strafrechtgeleerden toonden zich in de afgelopen jaren juist kritisch over de politieke wensen. Zij vermoeden dat rechters  zich aanpassen en hun straffen zullen verlagen, waardoor de voorstanders van strenger straffen bedrogen gaan uitkomen.