Teruglezen - Memodebat: Rutte komt weg met gele kaart én kras op zijn reputatie

Tot na middernacht debatteerde de Kamer over de 'vergeten memo's' van premier Rutte. Wist hij echt niet dat ze er waren? En sprak minister Wiebes de waarheid toen hij er naar werd gevraagd en zei van niets te weten? Lees hieronder ons liveblog terug over het memo-debat van woensdag.

Berichten

Bekijk nieuwe update(s).
  1. Zo eindigt dit debat zoals het begon: met de voltallige oppositie - minus de SGP - die zich fel blijft verzetten tegen de afschaffing van de dividendbelasting en tegen de manier waarop de regeringspartijen daarover communiceren.

    Premier Rutte heeft in negen uur debat niets van de verontwaardiging kunnen wegnemen, maar de oppositie heeft het hem ook niet lastig kunnen maken. Uiteindelijk was hij niet te vangen op een leugen. 'Ik heb gezegd dat ik geen herinneringen had aan stukken. En dat is ook zo.' Daarin werd hij loyaal gesteund door zijn coalitiepartners.

    Oppositiepartijen hoopten vandaag aan te tonen dat er wél herinneringen waren, maar de premier had zijn dekking op orde. De motie van afkeuring - gesteund door een breed palet van oppositiepartijen - is een kras op zijn reputatie. Maar het is een kras die pas gaat wegen als er binnenkort weer onduidelijkheid ontstaat over zijn omgang met de waarheid: geen rode, maar een gele kaart.

  2. Het debat gaat verder, met Jesse Klaver als spreker. Meteen dient hij een 'motie van afkeuring' in tegen de premier, mede namens PVV, SP, PvdA, Partij voor de Dieren, Denk, 50Plus en het Forum voor Democratie.

    'De memo's geven een vrij ontluisterend beeld over het uitgeven van 1,4 miljard euro', aldus Klaver. 'Geld dat we niet kunnen investeren in de zorg of het onderwijs. De wijze waarop de Kamer is geïnformeerd kan niet. We hebben gevraagd naar memo's. Er waren geen herinneringen. De premier liet de momenten passeren waarop hij die fout had kunnen herstellen.'

    Binnen de oppositie steunt alleen de SGP de motie niet. Een motie van afkeuring wordt op het Binnenhof vaak beschouwd als een zwaar middel, maar heeft geen praktische consequenties. De oppositie keurt de handelwijze van de premier in deze zaak af, maar zegt het vertrouwen in hem niet formeel op. Namens PvdA, SP en PVV laten Asscher, Marijnissen en Wilders echter weten dat dit wat hen betreft wel zo is. 'Deze premier is fors beschadigd', concludeert Wilders.

  3. Het debat is na de eerste termijn voor drie kwartier geschorst. Jesse Klaver wil beraad in eigen kring over een eventuele motie van wantrouwen tegen de premier. Om 23.45 uur gaat het debat verder.

  4. Minister Wiebes begint met een schuldbekentenis. Hij was het immers die vrijdag verwarring zaaide toen hij voor de tv-camera van RTL Nieuws suggereerde dat hij nog nooit een memo over de dividendbelasting had gezien. Dinsdagavond bleek dat hij zelf zo'n memo schreef in de formatie.

    'Dat was niet mijn scherpste optreden', aldus Wiebes. 'Wat gebeurde daar nou?'

    Hij heeft daartoe het hele interview met RTL inmiddels teruggekeken. 'Dan bedoel ik de lange versie. Ik zie een zeer verwarrend gesprek. Ik zie een meneer, dat ben ik, praten over een veelbesproken formatiememo dat zou zijn gezien door de collega's Schouten en Koolmees.

    'Die meneer vraagt een paar keer welk memo dat dan is en realiseert zich dat hij dat memo kennelijk niet heeft gezien. Intussen wordt de vraag steeds algemener geformuleerd, maar dat heeft die meneer niet door want hij is heel hard aan het nadenken over het antwoord.

    'Bij de kijker ontstaat intussen de indruk dat die meneer nog nooit van dividendbelasting heeft gehoord. Ik had natuurlijk moeten zeggen dat ik uitvoerig op de hoogte ben van de dividendbelasting en de voor- en nadelen van afschaffing. Ik was in het filmpje op zoek naar antwoorden over dat ene memo, en ik verzuimde helderheid te geven over de achterliggende kwestie. Wist ik er van? Ja, ik was staatssecretaris van Financiën. Een veel passender antwoord was geweest: ik ben uitvoerig op de hoogte van de discussie rond de afschaffing van de dividendbelasting.

    'Wat vind ik daar nou zelf van? De heer Asscher noemde het gênant. Dat trek ik mij aan.'

  5. Daar ontlokt Lodewijk Asscher de premier zowaar een voorzichtige erkenning dat er iets beter had gekund in de afgelopen maanden. Asscher: 'Wat gaat de premier nou anders doen in de toekomst?'

    Rutte: Als er een fout wordt gemaakt in een debat, zoals in november, toen ik een deurtje openzette naar stukken die eigenlijk geheim hadden moeten blijven, dan moet je niet denken: dit was het dan. Dan moet je actief op zoek naar die stukken. Als er ergens een open eindje is, moet je dat nagaan. Ik vind het mijn taak als premier om dat voortaan beter te doen.'

    Asscher: 'U vindt eigenlijk dat u de Kamer toen teveel informatie hebt gegeven?

    Rutte: 'Ik vind oprecht dat niet al die stukken uit de formatie moeten worden vrijgegeven. Maar hier lag een open eindje. Dat hadden we niet moeten laten ontstaan. We hadden überhaupt die discussie niet moeten ingaan, maar als het dan toch gebeurt moet je 'm ook sluiten.'

    Het woord is nu aan minister Wiebes van Economische Zaken.

  6. De eerste termijn van het debat nadert het einde. Lilian Marijnissen (SP) probeert het nogmaals. 'U bent in dit debat teruggekomen op uw bewering dat u geen herinneringen had....

    Rutte: 'Nee, daar ben ik niet op teruggekomen.'

    Marijnissen: 'Ik verbaas me dat u er niet voor hebt gekozen toe te geven dat het niet goed is gegaan.'

    Rutte: 'Nu wordt alles weer door elkaar gehaald. Toen ik vorig jaar zei dat ik geen herinneringen had....dat is nog steeds zo. Ik ken die stukken niet.'

  7. Het debat spitst zich nu al geruime tijd toe op de vraag of niet meer stukken uit de formatie openbaar zouden moeten zijn. Dus ook de stukken die niet namens alle onderhandelende partijen zijn opgesteld.

    Rutte vindt van niet. 'Dat zou afbreuk doen aan de vertrouwelijkheid van de onderhandelingen. Het kan bijdragen aan wantrouwen, leiden tot een verstoring van de verhoudingen in zo'n coalitie. Stel: een partij wordt geconfronteerd met een heel moeilijk standpunt van een andere partij. Of het is opeens drie tegen één. Dat hebben we meegemaakt, ook toen GroenLinks aan tafel zat. Dan kan die ene partij gaan nadenken of er toch een stap gezet kan worden. Dan laat je wat opties uitwerken, waarbij je wegbeweegt bij je eigen verkiezingsprogramma. Als zoiets niet leidt tot een compromis, dan wil je niet dat het naar buiten komt.'

  8. Daarmee is de verdedigingslinie van de minister-president helder: 'Er zijn zóveel stukken in zo'n formatie, er is zo'n brij aan materiaal en discussies, dat is zo verschrikkelijk complex....'

    Je kunt niet alles onthouden, zegt hij CDA-leider Buma na. En daarbij: de officiële stukken, die langs de informateur gaan, moeten achteraf gedeeld worden met de Kamer. Maar alle andere stukken niet, omdat dat de vrije gedachtenvorming tijdens de formatie in de weg zou staan. De stukken die er nu wel geweest blijken te zijn, maar die hij vergeten was, vallen in die categorie.

    De premier, zonder spoor van twijfel: 'Ik heb de Kamer goed geïnformeerd dat ik geen herinneringen had en dat blijkt ook te kloppen.'

  9. Tussen Jesse Klaver en de minister-president ontspint zich een debat dat nog in vele kleuren zal worden herhaald in de komende uren.

    Klaver: 'De premier kon zich in november geen memo's herinneren. Vervolgens blijkt dat die er wel zijn. Dan denkt u niet: ik heb de Kamer onjuist geïnformeerd?'

    Rutte: 'Ik heb toen niet gezegd dat er geen memo's waren. Ik heb gezegd dat ik er geen herinneringen aan had. Dat zeiden ook mijn coalitiepartners.'

    Klaver: 'De Kamer had geïnformeerd moeten worden toen uw ministerie erachter kwam dat er toch stukken waren.'

    Rutte: 'Afgelopen vrijdag zag ik de stukken voor de allereerste keer. Dat is de oprechte waarheid. Ik had geen herinneringen aan stukken. Op dat ene stuk van mijn eigen VVD na. Nu vraagt Klaver of ik vind dat ik een fout heb gemaakt. Dat vind ik niet.'

    Klaver: 'Dit gaat over het goed informeren van de Tweede Kamer. Deze informatie was beschikbaar op uw departement. Het bleek dat uw herinnering niet klopte. Dan heeft u de taak de Kamer te informeren. Het zou u sieren als u dat toegeeft en belooft dat het niet meer zal gebeuren.'

    Rutte: 'Dit leert mij dat je je constant moet realiseren welke gevoeligheden er spelen. Maar het was niet top of mind. Voor mij was dat debat in november afgewikkeld.'

    Klaver: 'Wees nou alsjeblieft ruiterlijk: dit is fout geweest, geef het toe.'

  10. Hoe zit het dan met de stukken die dinsdagavond naar de Tweede Kamer werden gestuurd, vraagt PVV-leider Wilders.

    Rutte: 'Die kende ik niet, op één na.' Maar dat was dus het discussiestuk van Wiebes, zonder officiële status. 'Een intern partijstuk is geen stuk van de formatie. Het was een stuk van de VVD. Natuurlijk hebben er teksten gelegen die uiteindelijk in het regeerakkoord terecht zijn gekomen. In alle partijen worden tijdens zo'n formatieproces stukken geschreven. Maar er hebben geen stukken gelegen die we gezamenlijk aanvroegen via de informateur. Dat is wat ik ook in november heb gezegd.'