Opinieblog - 'Lees Karl Marx, juist nu!'

Een selectie van interessante debatten op internet en in andere media, bij elkaar geblogd door opinieredacteuren van de Volkskrant.

Berichten

Bekijk nieuwe update(s).
  1. Marx is nog altijd actueel

    Tweehonderd jaar naar zijn geboorte is Marx' analyse van de zwakke plekken van het kapitalisme verrassend actueel, schrijft The Economist.

    'Een goeie ondertitel van een biografie van Marx zou zijn: een studie in falen', stelt het liberale Britse weekblad The Economist in een essay ter gelegenheid van de geboortedag van Karl Marx op 5 mei 1818. 'Marx beweerde dat filosofie de wereld niet alleen moet begrijpen, maar ook verbeteren. Maar zijn filosofie veranderde de wereld ten kwade: de 40 procent van de bevolking die gedurende een groot deel van de twintigste eeuw leefde onder marxistische regimes leden onder hongersnoden, concentratiekampen en dictatuur van partijen.'

    Toch blijft Marx volgens The Economist 'een monumentale figuur', 'een briljante denker' en 'een briljante schrijver'. Hij ontwikkelde immers 'een theorie van de samenleving die door economische krachten wordt voortgedreven, niet alleen door productiemiddelen, maar ook door de verhouding tussen bezitters en arbeiders, waarbij die samenleving voorbestemd is een aantal ontwikkelingsstadia door te maken'.

    De actualiteit van Marx zit allereerst in zijn analyse dat kapitalisten niet zozeer bezig zijn met het scheppen van welvaart, als wel met het zich meester maken van de welvaart van anderen. Vervolgens wees Marx terecht op het globale aspect van het kapitalisme, op de tendens naar monopolievorming, op de groeiende ongelijkheid in de samenleving en op het ontstaan van een nieuw 'precariaat' van dagloners zonder perspectief dat fungeert als ‘reserveleger’ aan de onderkant van de arbeidsmarkt.

    The Economist wijst erop dat de macht van de vakbonden is gebroken, de verzorgingsstaat afbrokkelt, dat de meeste Amerikanen niet meer bezitten dan een paar honderd dollar op de bank en dat de huizenprijzen in Groot-Brittannië zo hoog zijn dat een eigen huis voor mensen onder de 45 onbereikbaar is.

    ‘De belangrijkste misser van Marx was dat hij het vermogen tot hervorming, het oplossen van de problemen die het kapitalisme oproept, heeft onderschat’, stelt The Economist vast. ‘Het grote thema van de geschiedenis in de ontwikkelde wereld sinds de dood van Marx was hervorming, in plaats van revolutie. Verlichte politici breidden het kiesrecht uit zodat de arbeidersklasse een belang kreeg in het politieke systeem. Zij vernieuwden de regelgeving zodat grote economische concentraties werden ontbonden. Zij hervormden het beheer van de economie zodanig dat de conjunctuurschommelingen werden afgevlakt en paniek voorkomen.'

    Maar, besluit The Economist, 'het is de grote vraag van vandaag of die resultaten kunnen worden herhaald. Het verzet tegen het kapitalisme neemt weer toe, al is dat meer in de vorm van populistische boosheid dan als proletarische solidariteit. Tot dusver blijken de liberale hervormers veel minder in staat greep te krijgen op de crisis dan hun voorgangers, en tot het bedenken van oplossingen.

    Zij moeten de tweehonderdste geboortedag van Marx gebruiken om de grote man opnieuw te leren kennen – niet alleen om de ernstige gebreken in het systeem te begrijpen die hij briljant identificeerde, maar ook om zich te realiseren welke ramp zich zal voltrekken als ze er niet in slagen die gebreken te lijf te gaan.’

  2. Volkskrantlezers willen niet van het gas

    Nederland moet van het aardgas af en snel ook. Maar Volkskrantlezers zijn kritisch over de beoogde energietransitie en willen helemaal niet van het gas af.

    Ben Bulters uit Lomm vraagt zich of af zo’n transitie door Nederland eigenlijk wel nut heeft.

    ‘Met verbijstering uw artikel gelezen over de energieomschakeling en de kosten daarvan. Ingelijst aan de wand van mijn werkkamer heb ik de column van Derk Jan Eppink (+) Een klap van de (wind)molen, die de kortzichtigheid, waan en politieke sturing van dit kostbare project goed weergeeft.

    ‘De komende jaren wordt 7 miljoen huishoudens een kostbare verbouwing opgedrongen van ongeveer 20.000 euro per huishouden. Totaal 140.000.000.000 euro voor installatie van systemen die hun betrouwbaarheid en betaalbaarheid nog moeten bewijzen . En dat voor een verlaging van de wereldtemperatuur van nog geen halve graad.

    ‘Ondertussen verdubbelt het aantal inwoners in landen als Afrika en India met massa-emigratie, ontbossing en gigantische milieuvervuiling tot gevolg. 17 miljoen mensen in het kleine Nederland kunnen niet goedmaken wat miljarden mensen in Afrika, Azië en Zuid-Amerika niet doen. We hebben nu een perfect werkend, betrouwbaar energiesysteem dat via een fijn vertakt netwerk miljoenen huishoudens via hun hr-ketel van warmte voorziet. Er is nog gas genoeg voor de komende 50 jaar en de techniek voor energiebesparing staat ook niet stil.

    ‘En dan nog de vele onbeantwoorde vragen zoals: welk land gaat al die miljoenen warmtepompen bouwen, wie gaat ze installeren? Wat is het effect op de koopkracht? Welke politieke partij verzet zich tegen deze ondoordachte plannen? Die krijgt bij de volgende verkiezingen mijn stem.’

  3. Gertjan Altena uit Nijmegen verbaast zich erover dat met geen woord gerept wordt over waterstof.

    ‘Het gaat in een keer erg hard met alle antibroeikasmaatregelen. Maar doen we wel het beste? Kan ons zuurverdiende geld niet beter besteed?

    ‘Het begint al bij de gedachte dat de stroom die uit ons stopcontact komt schoon is. Er wordt vergeten dat het energieverlies, voordat de stroom uit een gemiddeld stopcontact komt, maar liefst 60 procent is. Als je gas vervangt door stroom, heb je dus 2,5 keer zoveel energie nodig aan de bron. En die bestaat voorlopig nog vooral uit vieze kolen- en gascentrales.

    ‘En waterstofgas wordt ook vergeten. Het nadeel van zonne- en windenergie is dat de levering daarvan onbetrouwbaar is, want afhankelijk van het weer. Het energienet kan de pieken in de aanvoer ook niet aan. Maar met behulp van elektrolyse kun je van die stroom wel waterstofgas maken. En dat kun je aan aardgas toevoegen. Op Ameland wordt nu al 20 procent toegevoegd.

    ‘Maar nog niet zo lang geleden, voordat het aardgas kwam, had je overal stadsgas. En daar zat meestal 60 procent waterstofgas in. Waterstofgas uit zonne- en windenergie kan je opslaan en dus bijvoegen aan aardgas. Dat is bijna gratis schone winst.

    ‘De industrie en grote instellingen verbruiken driekwart van het aardgas. Voor hen is het wellicht makkelijk om te schakelen naar aardwarmte en warmtepompen. Huishoudens verbruiken slechts een kwart van het aardgas. Voor hen is die omschakeling erg duur en lastig. En warmtepompen maken bovendien ook nog herrie. Bij elkaar gaat de omschakeling voor de huishoudens tientallen miljarden kosten. En dan stappen die huishoudens ook nog over op vieze elektriciteit. Dan ben je dus nog veel verder van huis.’

  4. Herdenken we te veel of te weinig?

    De actiegroep ‘Geen 4 mei voor mij’ wil kunnen schreeuwen tijdens de Nationale Dodenherdenking op de Dam morgen. Burgemeester Van Aartsen verbood dat; actievoerder Rogier Meijerink stapte naar de rechter om het verbod ongedaan te maken, de rechter beslist vandaag. Meijerink vindt dat niet de Nederlandse militairen die omkwamen in Indonesië mede-herdacht moeten worden, maar de slachtoffers die zij maakten.

    Schrijver Robert Vuijsje constateerde een in zijn ogen vreemde verdeling in de discussie: tegenwoordig is extreem-rechts op Twitter voor 4 mei houden zoals het is en extreem-links wil juist aanpassingen.

    Robert Vuijsje schreef in een opiniestuk in NRC Handelsblad:
    ‘Ik probeerde het op me te laten inwerken: dus dit is een herdenking van het voor driekwart uitmoorden van wat destijds in Nederland werd gezien als een niet-autochtone bevolkingsgroep en de meest fanatieke beschermers voor het behoud van de herdenking zijn deze (extreem)rechtse burgers?

    ‘Wat de omkering nog curieuzer maakt: wie zijn hun tegenstanders in deze discussie? Wie zijn de voorstanders van het aanpassen van de herdenking op 4 mei? Die komen vooral uit de linkse progressieve hoek. De mensen die pleiten voor meer inclusiviteit, die erop wijzen dat in de Tweede Wereldoorlog ook Marokkaanse slachtoffers zijn gevallen en die vinden dat we verder moeten kijken dan alleen gevallenen in dit deel van Nederland tussen 1940 en 1945. Je zou denken dat mensen die zich profileren als antiracisten grote voorstanders zijn van deze herdenking. Het is immers een herdenking van de grootste racistische moordpartij uit de Nederlandse geschiedenis. Maar juist deze groep maakt bezwaar tegen de herdenking in zijn huidige vorm.

    ‘Waarom is dat? Komt het doordat het te veel gaat over Nederlandse slachtoffers? Komt het doordat het grootste deel van de slachtoffers van Joodse afkomst was? Of komt het doordat het landelijke karakter van 4 mei de beperkte aandacht benadrukt voor andere zwarte bladzijden uit de Nederlandse geschiedenis?

    ‘Dit zijn allemaal pijnlijke vragen die samenkomen rond 4 mei.’

  5. 'Ook Nederlandse journalisten bedreigd'

    In aanloop naar de Internationale Dag van de Persvrijheid op 3 mei spreken we met Thomas Bruning, algemeen secretaris van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ). Wie aan bedreiging en onderdrukking van media denkt, komt al snel uit bij landen als China, Turkije en Polen. Maar ook hier hebben journalisten te maken met veel weerstand.

    Journalisten ervaren bedreigingen en geweld in hun werk. Welke groepen zijn het kwetsbaarst?

    ‘Degenen die goed herkenbaar zijn als journalist, zoals fotojournalisten of cameramensen, rapporteren veel problemen. Denk aan fysieke klappen, vernielen van apparatuur, schelden, spugen, noem maar op. Zij komen vaak op plekken waar spanning is, zij bezoeken bijvoorbeeld probleemwijken of rellen.

    Daarnaast hebben misdaadverslaggevers, die het criminele milieu volgen, met bedreigingen te maken. Afgelopen jaar zijn John van den Heuvel en Mick van Wely (Telegraaf) en Paul Vugts (Het Parool) met de dood bedreigd. Vugts kan nog altijd niet op zijn eigen adres wonen en heeft continue bescherming nodig. Dat is al jaren niet meer gebeurd in Nederland.’

    Hoe zit het met online bedreigingen?

    ‘De derde categorie bevindt zich in de digitale wereld. Dat zijn enerzijds opiniemakers, vaak vrouwen, die online te maken krijgen met seksuele intimidatie, scheldpartijen en doodsbedreigingen.

    Dan is er nog de groep journalisten met een migratieachtergrond. Binnen de Turkse gemeenschap bijvoorbeeld zijn er Koerden en mensen die deel uit maken van de Gülen-beweging, die zowel op straat als online geconfronteerd worden met pittige bedreigingen vanuit Turks-nationalistische hoek.

    Journalisten hebben ook te maken met juridische bedreigingen. Zij nemen het dan op tegen bedrijven of machtige personen en worden geconfronteerd met juridische procedures. Als freelancers ben je dan extra kwetsbaar omdat je niet de middelen hebt om dure advocaten in te schakelen. Zo werd onderzoeksjournalist Peter Olsthoorn door telecombedrijf Pretium voor de rechter gesleept wegens een reeks kritische artikelen. Olsthoorn won het kort geding en mocht de stukken publiceren.

    Lees het hele gesprek morgen in de Volkskrant. Op de Internationale Dag van de Persvrijheid is het jaarlijkse Festival van het Vrije Woord met dit jaar aandacht voor persvrijheid in het digitale tijdperk.

  6. Dreiging van Teheran

    De Israëlische premier Benjamin Netanyahu zegt dat Iran in het geheim heeft gewerkt aan een kernprogramma, terwijl dat altijd ontkend is. In ons Opinieblog de eerste commentaren hierover.

    Commentaar The Wall Street Journal
    'De spanningen tussen Israël en Iran lopen verder op. Maandag onthulde de Israëlische premier Netanyahu dat Teheran in het geheim aan hun kernprogramma werkte.

    In een presentatie op nationale tv zei hij dat spionnen 'een halve ton' aan documenten en cd’s hadden gekregen van een geheime instelling in het Shorabad-district. De documenten bewijzen volgens de premier dat Iran heeft gelogen over zijn kernprogramma voordat die het nucleaire pact van Obama in 2015 tekende en dat het land sindsdien heeft gewerkt aan het behoud ervan.

    Terwijl de VS overweegt zich terug te trekken uit de nucleaire deal, onderneemt Israël actie tegen de toenemende militaire opbouw van Iran in Syrië. Zondag meldde het Syrische staatsagentschap dat raketaanvallen op militaire bases in Aleppo en Hama aan meer dan twintig strijders het leven kostten. Onder de slachtoffers zouden Iraniërs zijn, maar Iran ontkent dat. Israël heeft het beleid om geen commentaar te geven, maar de precisie en kracht van de aanval kunnen alleen komen van een staat als Israël. Zolang beide partijen doen alsof ze niet doen wat ze doen, is het gemakkelijker om escalatie te voorkomen.

    Dit gekonkel werd versterkt door Mike Pompeo tijdens zijn reis door het Midden-Oosten. Hij wil een nieuwe alliantie smeden tegen Iraanse agressie in de regio. Hij zei ervoor te zorgen dat Iran nooit een kernwapen zal bezitten en dat de Iran-deal in zijn huidige vorm 'die zekerheid niet biedt'.

    Deze kwesties zijn aan elkaar verbonden omdat Iran de meevaller van de nucleaire deal gebruikt om regionale agressie te financieren. Hoe eerder de wereld zich verzet tegen het Iraanse imperialisme, hoe groter de kans om een veel grotere oorlog te vermijden.'

  7. Bloomberg-columnist Eli Lake
    'Als het Westen de Israëlische documenten kan verifiëren over Iran die nog wel aan zijn kernprogramma zou werken, dan is dat een groot probleem – zeker in het licht van de deadline van Trump op 12 mei om in samenwerking met Europa met een oplossing voor de huidige Iran-deal te komen. De gegevens zouden niet alleen de geloofwaardigheid van Iran schaden, maar ook de reputatie van de Amerikaanse inlichtingenvergaring.

    Toen de onderhandelingen met Iran in de zomer van 2015 afliepen, verzekerde John Kerry, toenmalig minister van Buitenlandse Zaken, dat Amerikaanse inlichtingendiensten 'absolute kennis' hadden over de eerdere pogingen van Iran om een nucleair wapen te bouwen.

    Dat was een vreemde opmerking, want kennis is nooit absoluut. Bovendien had het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) nog steeds onbeantwoorde vragen voor Iran en kon dat bureau niets garanderen over mogelijke militaire dimensies van zijn nucleaire programma.

    Als de documenten van premier Netanyahu worden geverifieerd, laat dat zien dat er veel details over het kernprogramma waren die de VS niet hadden in 2015.

    Maar volgens David Albright, de president en oprichter van het Instituut voor Wetenschap en Internationale Veiligheid, onthult het dan ook de intentie van Iran om uiteindelijk een kernwapen te bouwen. ‘Ze hadden deze documenten kunnen vernietigen, maar ze werden zorgvuldig bewaard en verborgen met de bedoeling ze opnieuw te gebruiken wanneer ze hun wapenprogramma lanceren.’

    Ook tonen de documenten van de Israëlische inlichtingendienst een crisis voor het non-proliferatieverdrag voor kernwapens, waaraan Iran deelneemt. Indien geverifieerd, laten de data zien dat Iran bijna twintig jaar systematisch tegen wapeninspecteurs gelogen heeft. Als Iran hier niet voor opdraait, hoe weerhoud je toekomstige schurken dan om het Iran-model te volgen?'

    Commentaar Telegraaf
    'De Joodse staat hoeft niet te accepteren dat aartsvijand Iran een arsenaal aan dodelijke vuurkracht opbouwt in buurland Syrië. De dreiging van Teheran is enorm en moet ongedaan worden gemaakt. Israël weet zich gelukkig gesteund door president Trump, die op het punt staat het rammelende atoomakkoord met Iran te verbreken. Europese landen zijn tegen opzegging. Die houding wordt ingegeven door angst (‘Beter een slecht akkoord, dan geen akkoord’) en dat is jammer. Want net als Noord-Korea, verstaat Iran alleen ferme taal. Als Teheran zijn gang mag blijven gaan met het produceren van langeafstandsraketten en het destabiliseren van de completer regio, loop niet alleen Israël maar ook Europa gevaar.'

  8. FC Twente 1/2

    FC Twente degradeert na 34 jaar uit de Eredivisie. Commentatoren hebben weinig goeds te zeggen over de club, die zich volgens NRC-journalist Bart Hinke 'moet gaan schamen in de eerste divisie'. De degradatie is volgens sportjournalist Leon ten Voorde 'een van de grootste blamages uit de historie van het Nederlandse voetbal', schrijft hij in Tubantia. Een selectie van reacties op het verlies van FC Twente.

    De degradatie van FC Twente is hun ‘verdiende straf’, schrijft sportjournalist Leon ten Voorde in Tubantia. ‘Waar moet je eigenlijk beginnen’, schrijft Ten Voorde, ‘om een van de grootste blamages uit de historie van het Nederlandse voetbal te duiden?’ Hij noemt ontslagen van trainers, de nieuwe spelers die nauwelijks iets hebben toegevoegd en de vijf maanden waarin FC Twente geen wedstrijd nog wint. ‘Tel dit allemaal bij elkaar op, en je hebt de giftige cocktail te pakken die zelfs een reus in het Nederlandse voetbal weet te vloeren.’ Achter de schermen wordt volop overlegd over het eerste divisie-scenario. Volgens Ten Voorde is ‘de grote schoonmaak al begonnen’. ‘Of de bekritiseerde directieleden Erik Velderman en Jan van Halst dat proces gaan sturen, valt nog te bezien. ’ Uiteindelijk zullen de veranderingen moeten leiden tot een club die de schande van 2018 zo snel mogelijk wegpoetst, schrijft Ten Voorde. ‘En minstens zo belangrijk: de harten van de bedrogen fans terugwint.’De

    Enschedese club degradeerde voor het eerst in 1983. Volgens columnist Hugo Borst kon dat eigenlijk helemaal niet. Ze hadden namelijk goede spelers, schrijft hij in het Algemeen Dagblad. ‘Wat nog onvoorstelbaarder was: die spelers bleven gewoon. Ze speelden het jaar erop mee in de eerste divisie. En inderdaad, FC Twente keerde direct terug op het hoogste niveau.’ Dat scenario is volgens hem nu ondenkbaar. De betere spelers zullen namelijk vertrekken. ‘Die hebben geen zin om in de Jupiler League te gaan ballen. Ze zullen voor veel te weinig geld worden verkocht.’ Borst - ervaringsdeskundige in de Jupiler League - heeft advies voor de supporters van FC Twente: ‘Verbeeld je volgend seizoen niks, hou je verre van arrogantie. Hoogmoed en onderschatting zullen je nederlagen opleveren.’ Als Sparta-fan moest hij na de degradatie niets weten van de Jupiler League. ‘We haalden onze neus op voor die grafkelder. Mede daarom duurde onze verbanning zes jaar. Pas toen we nederigheid betrachtten keerde Sparta terug.’

  9. FC Twente 2/2

    ‘De paria van de eredivisie is gedegradeerd’, schrijft sportjournalist Bart Hinke in het NRC Handelsblad. ‘De knuffelkampioen van 2010 is acht jaar later een weggehoonde, kreupele club die zich – net nu de financiën weer op orde waren na de bestaanscrisis van twee jaar terug – minimaal één seizoen moet gaan schamen in de eerste divisie.’ Volgens Hinke bestaat er geen twijfel over het feit dat FC Twente na de titel van 2010 op te grote voet doorging. ‘Een autonoom met 2 miljoen per jaar uitdijende post spelerssalarissen, gecombineerd met een schuldenlast als gevolg van onder meer het in eigen bezit hebben van het stadion, werd na 2011 langzaamaan nijpend.’ De club bleef aan het onrealistische ambitieniveau vasthouden, schrijft Hinke.‘Hoewel directeur Erik Velderman de erfenis van de financiële problemen zondagmiddag niet ongenoemd liet, is het geforceerd om een verband te leggen tussen het wanbeleid van weleer en de sportieve wanprestatie van nu. Wel is het heersende anti-Twente-sentiment terug te herleiden naar het tijdperk-Munsterman en de puinruimers na hem.’

    De supporters krijgen volgend seizoen Jupiler League-voetbal voorgeschoteld, zegt Peter Wekking, sportjournalist bij Voetbal International. ‘Dat had niemand verwacht en dat voelt als een enorme opdoffer.’Hij verwacht dat door de kleinere begroting na de degradatie klappen zullen vallen in de organisatie. ‘Voor deze mensen is degradatie verschrikkelijk. Misschien nog wel erger dan voor de spelers, van wie de meeste tenslotte passanten zijn.’ Hij verwacht een enorme kaalslag in selectie. Oorzaak? Een daarvan is volgens Wekking het beleid dat de club heeft gevoerd.‘Na het kampioenschap heeft FC Twente hele gekke dingen gedaan. Dat heeft zijn weerslag gehad op de huidige organisatie.’ Zo moesten goede directeuren vertrekken en werd de scouting ontslagen. ‘De directie Van Halst-Velderman was eigenlijk een rookie als het ging om het inrichten van het technische deel van de club. De selectie was vanaf het begin niet Eredivisie-waardig. Individueel waren het goede spelers, maar het paste niet bij elkaar.’

  10. Memo-debat

    Premier Rutte bleef overeind in het debat over de alsnog geleverde memo’s rond de afschaffing van de dividendbelasting. Brievenschrijvers aan de Volkskrant keken met verbazing en ergernis naar de vertoning in de Tweede Kamer. Vooral Rutte krijgt ervan langs met zijn ‘gedraai’ en haperende herinnering. Buma en Pechtold volgen in zijn kielzog. Maar er zijn ook lezers die juist ‘het op de man spelen’ van de oppositie stuitend vinden. Brieven op ons opinieblog.

    R. Dekker uit Zaandam heeft bewondering voor ‘de slimme VVD’:
    ‘Wat zijn het toch een slimme rakkers bij de VVD. Waar Klaas Dijkhoff gewoon toegaf dat de gang van zaken niet goed was geweest en Mark Rutte door het stof ging, en er mee weg kwam, vielen Sybrand Buma maar vooral Alexander Pechtold door de mand. Buma die met heel veel woorden probeerde niets te zeggen en Pechtold die als aangeschoten wild stond te wachten op het genadeschot. Het lijkt mij dat de rol van Pechtold definitief is uitgespeeld. Hij stond tegen Wilders vooral te jijbakken en is door het appartement blijvend beschadigd. Knap gedaan van de VVD.’

    Aat de Jong uit Middelburg heeft zijn vertrouwen in Rutte verloren:
    ‘Na het zoveelste onnavolgbare gedraai van premier Rutte is Nederland nog steeds een gaaf land, maar met een regering van het niveau van een bananenrepubliek. Ik heb het debat met stijgende verbazing en weerzin afgezien en ben met een kater wakker geworden. Wat een dedain en minachting voor parlement en bevolking. Deze premier, en zijn trouwe volgelingen, zullen mijn vertrouwen niet meer terugwinnen.’

    Hans Burgerhof uit Groningen trekt de redering van Rutte door:
    ‘Beste Mark Rutte, hartelijk dank voor het staaltje creativiteit dat je woensdag 25 april ten beste gaf. Je optreden heeft echter tot gevolg dat ik stop met loonbelasting te betalen. Ik beschouw mijn arbeid als bezigheidstherapie en het geld dat ik er voor krijg als zakgeld. Ik voel tot op het diepst van mijn vezels dat ik over zakgeld geen loonbelasting hoef af te dragen. Wil je de ten onrechte ingehouden loonbelasting van de afgelopen 37 jaar zo spoedig mogelijk terugstorten? Ik heb namelijk geen actieve herinnering aan mijn verantwoordelijkheid als Nederlands staatsburger; ik neem aan dat jij daar begrip voor kunt opbrengen.’

    Jasper Claessen uit Den Haag kreeg herinneringen aan Alice in Wonderland:
    ‘Het begint er steeds meer op te lijken dat de VVD met haar slogan 'Gewoon doen' eigenlijk vooral 'Gewoon doen alsof' bedoelt. Na de bonnetjesaffaire (doen alsof je het kwijt/vergeten bent), de datsha affaire van Halbe Zijlstra (doen alsof je er bij was), beweert de premier dat hij zich de memo's over de dividendbelasting niet meer voor de geest kan halen (of doet hij alsof?). Inmiddels komt de vraag naar voren of premier Rutte zich niet wat meer zorgen moet gaan maken over zijn reputatie als staatsman, of misschien zelfs zijn politieke erfenis. Voorlopig roept hij vooral het beeld op van de gestreepte Cheshire kat uit Alice in Wonderland. Die geeft ook altijd antwoorden waar niemand wat mee opschiet. En het enige dat blijft hangen is een domme grijns.’