De vermoorde Slowaakse journalist Ján Kuciak en zijn vriendin Martina Kusnirova worden in het centrum van Bratislava herdacht.
De vermoorde Slowaakse journalist Ján Kuciak en zijn vriendin Martina Kusnirova worden in het centrum van Bratislava herdacht. © AFP

Brussel kan niet bepalen welke inhoud oké is en welke niet

De Commissie moet niet gaan bepalen welke informatie goed voor ons is. Dat is niet haar taak.

'Brussel opent de aanval op nepnieuws' kopt de Volkskrant woensdag. Een op het eerste gezicht bemoedigende boodschap vanuit het hart van de Europese Commissie. Europa wordt immers geteisterd door een ongekende informatieoorlog waarin nepnieuws overheerst, de debatten bepaalt en in sommige gevallen een beslissende invloed heeft op politieke processen en verkiezingen. Zie het verhaal over Cambridge Analytica.

Daarnaast rennen de cijfers over persvrijheid in de wereld achteruit, waarbij vooral de krankzinnige toename van allerlei vormen van geweld tegen journalisten opvalt. Het topje van de ijsberg: de moorden op onderzoeksjournalisten Daphne Caruana Galizia op Malta en Ján Kuciak in Slowakije.

Daaronder zien we dat mediavrijheid, bescherming van journalisten, pluriformiteit en diversiteit in het medialandschap in heel Europa afnemen of minimaal onder grote druk staan. De media worden geteisterd door internettrollen en verspreiders van haat en journalisten ondergaan detentie en schijnprocessen.

Maar zoals in het verleden vaak is gebleken, zijn oplossingen vanuit overheidswege om te bepalen wat u en ik mogen zien verdacht en ze zullen ook niet tot de vurig gewenste verbetering van de informatiemoraal leiden. Zeker niet omdat al wordt aangekondigd dat Brussel ook 'strategische antwoorden' wil geven op al of niet terechte kritiek of informatie over de EU zelf. Hier gaat het eigenbelang van de EU vóór het belang van de burger, die terecht kritisch is over het beleid van de Commissie.

Als de overheid de burger niet vertrouwt, waarom zou de burger dan vertrouwen op de overheid?

De sterk toenemende (digitale) controle van lidstaten laat een groeiend wantrouwen jegens burgers zien. Maar als de overheid de burger niet vertrouwt, waarom zou de burger dan vertrouwen op de overheid als die gaat bepalen wat waar en niet waar is? Hou dus op te denken dat Brussel kan bepalen welke inhoud oké is en welke niet. Weersta als overheid de verleiding om aan onze grondrechten op informatie te komen. Jullie gaan daar niet over.

Waar de EU zeker wél een rol heeft, is in het beteugelen en reguleren van socialemediaplatforms. Behandel ze als uitgevers en gebruik het schoorvoetende besef van verantwoordelijkheid dat Facebooks Zuckerberg toonde bij de hoorzittingen in Amerika. Roep hen in Europa ter verantwoording voor het geweld, de haat en de polarisatie die hun algoritmes veroorzaken. Regel en passant dat hun inkomsten worden afgeroomd. Journalisten verdienen een faire compensatie voor hun werk van de platforms die de journalistiek nu financieel kapotmaken.

Waar de EU zeker wél een rol heeft, is in het beteugelen en reguleren van socialemediaplatforms

Het onwrikbaar vastleggen van vrijheid van meningsuiting als een grondslag van alle interne beleid in de Europese Unie zou een goed idee zijn. Bijvoorbeeld in een Europees 'First Amendment'. Verder zou de Commissie alleen moeten doen waar ze goed in is: het reguleren van de markten en het tegengaan van politieke monopolies in de mediasector. Daarmee kan de pluriformiteit worden geschraagd. En zorg ervoor dat de moordenaars van Daphne Cruana Galizia voor het gerecht komen, zelfs als de opdrachtgevers regelmatig in Brussel aan tafel zitten. Het zou de Europese burger de zekerheid verschaffen dat we werk maken van het onvervreembare recht op vrijheid van meningsuiting en een divers en pluralistisch medialandschap.

Leon Willems is directeur van Free Press Unlimited.