Zo maakt de laatste grote potloodfabriek van de VS zijn langzaam verdwijnende product

In het digitale tijdperk heeft het potlood het zwaar. Daarom legde de Amerikaanse fotograaf Christopher Payne het productieproces bij General Pencil in Jersey City vast. Maar wat is een mens zonder potlood?

Geen schrijfgerei dat onze stemmingen en bevliegingen nauwkeuriger registreert en verraadt dan het potlood, met zoveel contrasten tussen licht en donker, hard en zacht, dun en vet. Blijdschap die met een potlood is uitgedrukt, is échte blijdschap. Met een pen worden de contrasten al minder. Op een smartphone blijft er van de expressie van een stemming niets over, hoeveel smileys mensen er ook tegenaan gooien.

Geen wonder dat zweefschrijver Paulo Coelho in het potlood een spiritueel object herkende. In 'Het verhaal van het potlood' leert een oma haar kleinzoon dat het potlood een voorbeeld is voor ons allemaal. Wie zijn leven leidt als potlood, kan zijn fouten makkelijk corrigeren, die laten zich immers uitgummen. Ben je een potlood, dan laat je je af en toe ook door het leven bijslijpen: dat doet 'eventjes zeer', maar je wordt er scherper van. Kom daar maar eens om bij een pen of een smartphone. Bij Coelho toont het potlood ons ook dat alles ten leste draait om ons innerlijk. 'Het belangrijkste van het potlood is niet het hout of de buitenkant, maar het grafiet dat erin zit.'

Lang was het potlood het schrijfgerei waarmee kinderen de wereld van de expressie betraden. Helaas: wereldwijd groeit het aantal peuters dat niet met potloden op papier krast, maar met vingertjes over schermpjes veegt. In de VS wemelt het al van de peuters en kleuters die nog nooit een potlood hebben aangeraakt. Flink wat potloodfabrieken moesten de laatste decennia de deuren sluiten.

De Amerikaanse fotograaf Christopher Payne, gespecialiseerd in industriële en architectonische beelden, besloot het unieke en complexe productieproces van het potlood vast te leggen vóór het te laat is. Daarvoor toog hij naar een van de laatste grote potloodfabrieken van de VS, die van General Pencil in Jersey City. Sinds de oprichting in 1889 is het werk daar verrassend ambachtelijk gebleven. Vele fasen in het productieproces van het potlood laten zich niet automatiseren. Wie Payne's foto's ziet, weet dat het potlood niet alleen een lust voor de hand is: de productie ervan is ook een lust voor het oog.

FOTOSERIE 13