Venetië - 06-05-2015. Birgit Donker, directeur van het Mondriaan Fonds, Jet Bussemaker, voormalig minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en kunstenaar Herman de Vries in het Nederlandse Paviljoen tijdens de opening van de Biënnale Venetië.
Venetië - 06-05-2015. Birgit Donker, directeur van het Mondriaan Fonds, Jet Bussemaker, voormalig minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en kunstenaar Herman de Vries in het Nederlandse Paviljoen tijdens de opening van de Biënnale Venetië. © ANP

Kunstenaars kunnen niet van lucht leven en dat beginnen musea ook te beseffen

Het aantal musea dat kunstenaars betaalt is in een jaar tijd verdubbeld

Mede door overheidsgeld kunnen musea hun kunstenaars steeds vaker betalen. Maar er zou nog eens 1,6 miljoen euro aan overheidsgeld nodig zijn om de trend tot 2020 door te zetten. Volgens velen is het belangrijk dat dat geld er komt, want nergens wordt er zo slecht betaald 'als in de beeldende kunst'.

Het aantal musea en andere presentatie-instellingen voor beeldende kunst dat kunstenaars betaalt is in een jaar tijd verdubbeld. Dat blijkt uit een onderzoek in opdracht van belangenorganisatie Beeldende Kunst Nederland (BKNL) onder 203 kunstenaars en 66 instellingen. Begin vorig jaar kwam BKNL, dat gefaciliteerd wordt door door het Mondriaan Fonds, met een richtlijn voor honoraria bij tentoonstellingen zonder verkoop.

Het Rijk stelde 600 duizend euro 'experimenteergeld' beschikbaar om instellingen die gebruik maken van de richtlijn deels te compenseren. 'In de cultuursector wordt slecht betaald, maar nergens zo slecht als in de beeldende kunst', zegt directeur Birgit Donker van het Mondriaan Fonds, die daarom trots is op de verbeteringen.

Woensdag overleggen Donker en andere afgevaardigden van de culturele sector met de minister van Cultuur en de Tweede Kamer, onder meer over verlenging van het compensatiebudget. Mede door de groeiende bekendheid van de richtlijn begint dat bedrag op te raken. Donker zegt dat 1,6 miljoen euro nodig is om musea tot en met 2020 te stimuleren kunstenaars te betalen.

Minimumbetaling

Volgens BKNL weten inmiddels zes op de tien kunstenaars wat de richtlijn inhoudt. 90 procent van de ondervraagde musea weet ervan en tweederde van de musea zegt er ook gebruik van te hebben gemaakt. De helft van de ondervraagde musea doet daarbij aanspraak op de compensatie van het Mondriaan Fonds. Met een online calculator kunnen kunstenaars de honoraria berekenen. Ter illustratie: voor twee kunstenaars die een maand samen bestaand werk exposeren is dat 554 euro per persoon en voor vier kunstenaars die twee maanden nieuw werk tentoonstellen is dat 2309 euro per persoon.  

De musea kiezen volgens het rapport 'om budgettaire redenen' echter vaak voor een lagere betaling dan de richtlijn aanbeveelt. Zonder de compensatie kunnen ze in de toekomst helemaal niet voldoen aan de richtlijn, zeggen ze. Het rapport noemt ook een mogelijk negatief gevolg van de richtlijn. Die zou ertoe kunnen leiden dat een kunstenaar wordt afgewezen, immers: voor hem tien anderen die niet om een honorarium vragen.

Volgens Donker moet de richtlijn worden gezien als het tegenovergestelde van de Wet normering topinkomens. 'Die moet een plafond stellen aan de topinkomens, hier gaat het om een bodem voor de minimumbetaling voor bewezen diensten aan kunstenaars.' Volgens Donker hebben kunstenaars lang genoeg geleefd met het idee dat het normaal is niet betaald te worden, omdat exposeren op zichzelf al beloning genoeg zou zijn. 'Zelfs als het Mondriaan Fonds geen nieuw budget krijgt, hoop ik dat musea tegenwoordig begrijpen dat kunstenaars niet van lucht kunnen leven en ze betalen.'