Een Iraniër loopt in beschermende kleding door een uraniumfabriek (archiefbeeld uit 2005).
Een Iraniër loopt in beschermende kleding door een uraniumfabriek (archiefbeeld uit 2005). © AP

Trump geeft duidelijkheid over zijn plannen met de Iran-deal: dit zijn de scenario's

De wereld houdt de adem in: wat zal president Donald Trump vanavond doen met de Iran-deal? Drie jaar geleden ging Teheran akkoord met beperking van zijn nucleaire programma in ruil voor verlichting van de economische sancties. Nu dreigt Trump het internationale akkoord dus in de prullenbak te gooien. Om 20.00 uur (Nederlandse tijd) maakt de president zijn besluit bekend.

'De slechtste deal die ooit werd gesloten' en 'rampzalig akkoord', zo noemde Trump het wereldwijd geprezen, internationale akkoord al sinds 2015. De deal moest voorkomen dat Iran een kernmacht zou worden. Onder druk van steeds luider wordende dreigementen van een Israëlische of Amerikaanse preventieve aanval, maar vooral door de knellende sancties, besloot Teheran toen in te binden.

Afgesloten weg

De 'grote steen des aanstoots', de verrijking van uranium, werd aan banden gelegd. Iran, dat snel nucleaire vorderingen boekte, kon zo op korte termijn niet meer aan hoogverrijkt uranium komen om een kernwapen te maken. Ook deed het afstand van de voorraad laagverrijkt uranium. Verder besloot Teheran atoominspecteurs toe te laten die erop moesten toezien dat het land zich aan de afspraken hield. De weg naar een atoombom, zo was het oordeel van de regering-Obama, Europese bondgenoten, China en Rusland, was hiermee afgesloten. Of in ieder geval tot 2025.

Onzin, vonden Trump, een deel van de Republikeinen en Israël. Volgens het Witte Huis deugt de deal niet omdat de Iraanse ontwikkeling van langeafstandsraketten niet werd aangepakt. Juist met deze raketten, zeker als ze zijn voorzien van een kernkop, kunnen de Iraanse leiders de VS en hun bondgenoten vroeg of laat bedreigen, aldus Trump. Ook vindt hij dat het akkoord voor onbepaalde tijd moet gelden, niet voor een aantal jaren. De president wil ook dat de 'destabiliserende' steun van het Iraanse regime aan bondgenoten in de regio, zoals Syrië en Hezbollah, wordt aangepakt.

Dit zijn de mogelijke scenario's: 

1. Trump zegt het Iran-akkoord op

Dit is de meest vergaande stap die de president kan nemen. Trump dreigde hier in januari al mee. Net als nu, stond hij toen ook voor de keuze of hij de verlichting van de sancties tegen Iran wel of niet zou verlengen. Het Congres - lees de Republikeinen - bepaalde dat het akkoord om de zoveel maanden tegen het licht moest worden gehouden om ervoor te zorgen dat Iran zich hield aan de afspraken.

In januari besloot Trump nog de verlichting van de sancties niet te schrappen om de Europese bondgenoten enkele maanden de tijd te geven de Iran-deal te repareren. 'Dit is de laatste kans', waarschuwde de president toen. 'Als andere landen falen in deze periode, zal ik een einde maken aan de overeenkomst.' In dit scenario stuurt de regering-Trump, gesteund door Israël, aan op een confrontatie met Teheran. 

Jeruzalem zal opnieuw dreigen met een preventieve aanval op de Iraanse atoominstallaties en Washington zal benadrukken dat 'alle opties klaarliggen'. Iran staat dan voor de keuze: akkoord gaan met aanpassing van de nucleaire deal of ook het akkoord opzeggen. Trump hoopt op het Noord-Korea-scenario: dat Iran na nieuwe dreigementen van de VS eieren voor zijn geld kiest.

2. Trump straft Iran opnieuw met sancties en hoopt op een beter akkoord

In dit scenario besluit de president de verlichting van de Amerikaanse sancties tegen Iran niet te verlengen. Teheran wordt dan gestraft met nieuwe maatregelen, gericht tegen met name de olie-industrie en het bankwezen. Doel: Iran onder druk zetten zodat het samen met landen als Frankrijk en Duitsland alsnog tegemoet komt aan de Amerikaanse eisen.

Omdat de nieuwe Amerikaanse sancties pas na een aantal maanden ingaan, kan in de tussentijd gewerkt worden aan de beperking van het Iraanse raketprogramma. De hoop is dat Teheran, dat niet meer terug wil naar de tijd van de knellende economische- en financiële sancties, alsnog inbindt en instemt met aanpassing van het akkoord.

3. Iran blijft zich houden aan het akkoord, ondanks Trumps strafmaatregelen

Teheran kan besluiten zich te houden aan de nucleaire deal, ondanks nieuwe sancties van Trump. Iran weet heel goed dat Amerika's Europese bondgenoten gewoon door willen gaan met het internationale akkoord. De deal is niet perfect, roepen Parijs, Berlijn en Londen eensgezind, maar effectief is het wel. Bovendien houdt Iran zich er tot nu toe aan, roepen ook sommige Trump-ministers, waaronder minister van Defensie James Mattis.

Iran hoopt in dit scenario een wig te drijven tussen de VS en Europa. De Europese landen zullen dan worden aangemoedigd om zich niets aan te trekken van Trumps sancties en gewoon handel te blijven drijven met Iran. Dan kopen we in plaats van Boeing-vliegtuigen toch gewoon toestellen van Airbus, is de boodschap van de Iraanse leiders aan Europa.