De opgestapte Academie-voorzitter Sara Danius, die jarenlang de Nobelprijswinnaar bekendmaakte - volgens sommigen ook vroegtijdig.
De opgestapte Academie-voorzitter Sara Danius, die jarenlang de Nobelprijswinnaar bekendmaakte - volgens sommigen ook vroegtijdig. © ANP

Zweedse koning wijzigt eeuwenoude regels van academie belast met Nobelprijs voor Literatuur

De meer dan een eeuw oude regels van de Zweedse Academie, die sinds 1901 jaarlijks de Nobelprijs voor de Literatuur uitreikt, gaan op de schop. Zo heeft de Zweedse koning Carl XVI Gustav besloten dat de regels versoepeld worden die het lidmaatschap regelen van de achttien leden van de Academie. Tot nu toe werden de comitéleden voor het leven benoemd en was hun vervanging of ontslag onmogelijk.

Volgens de nieuwe regels van de Academie kunnen leden die hebben aangegeven te willen stoppen met hun werkzaamheden, voortaan direct worden vervangen door nieuwe. Ook is het nu mogelijk leden uit hun functie te zetten als ze twee jaar of langer niet komen opdagen voor vergaderingen of niet actief meedoen aan de jaarlijkse selectieprocedure voor de meest prestigieuze literaire prijs ter wereld.

Gelekte namen en #MeToo

De Zweedse koning Carl XVI Gustav motiveerde de belangrijke wijziging van de oorspronkelijke comitéregels, die in 1786 werden gemaakt door koning Gustav III, door erop te wijzen dat het aantal niet-actieve leden zo groot was geworden 'dat het vermogen van de Academie om zijn belangrijke taken uit te voeren ernstig in gevaar is gekomen'. De Zweedse vorst doelde hiermee op de recente leegloop bij de Academie als gevolg van een schandaal rond gelekte namen, alsmede een #MeToo-affaire.

Begin deze maand besloten drie leden te stoppen met hun werkzaamheden nadat een van hun collega-leden, Katarina Frostenson, een motie van wantrouwen had overleefd. Frostenson werd ervan beschuldigd diverse keren de naam van de winnaar van de Nobelprijs voor de Literatuur te hebben gelekt. Ook zou ze geld van de Academie hebben doorgesluisd naar een cultuurclub die door haar echtgenoot Jean-Claude Arnault werd gerund en waarvan zij mede-eigenaar is. Bovendien werd Arnault, een Franse theatermaker en fotograaf, ervan beschuldigd dat hij achttien vrouwen zou hebben lastiggevallen of misbruikt.

De affaire rond Frostenson en Arnault leidde ook tot het vertrek van Academie-voorzitter Sara Danius. Hierdoor waren er van de achttien comitéleden plots nog maar elf actief. Jaren geleden was een aantal andere leden van de Academie ook al gestopt, onder meer uit protest tegen het gebrek aan steun voor de met de dood bedreigde Engelse schrijver Salman Rushdie na de publicatie van diens boek De Duivelsverzen in 1989.

Planning rond selectie Nobelprijswinnaar in gevaar

Met slechts elf actieve leden kon de Academie niet beginnen aan de noodzakelijke herstructurering om het geschonden imago weer op te poetsen. Maar vooral kwam de jaarlijkse planning rond de selectie van de Nobelprijswinnaar voor de Literatuur in gevaar. Traditiegetrouw kiest een commissie in april uit alle voordrachten een longlist van tien auteurs die in aanmerking komen voor de Nobelprijs. Die longlist wordt dan voorgelegd aan de achttien leden van de Academie die het aantal namen terugbrengt tot vijf. Vervolgens lezen en bespreken de comitéleden in juni en september het werk van de vijf auteurs om zo in oktober tot een Nobelprijswinnaar te komen.

De Academie bezwoer de afgelopen weken dat de selectieprocedure om een opvolger te vinden voor de Engels-Japanse schrijver Kazuo Ishiguro, de winnaar van de literaire prijs vorig jaar, geen gevaar liep. Toch zal opgelucht zijn ademgehaald dat de Zweedse koning nu heeft ingestemd met een verandering van de regels, zodat de lege zetels in het Academiegebouw in Stockholm snel kunnen worden ingevuld.